| Subject: | Sociology/Psychology |
| Title: | आधुनिक जीवनशैली आणि कुटुंब–विवाह संस्थेतील बदल |
| Author(s): | प्रा. डॉ. शशिकांत दत्तोपंत परळकर |
| Published on: | 28th February 2026 |
| Published by: | Lyceum India |
| Name of the Journal: | Lyceum India Journal of Social Sciences |
| ISSN/E-ISSN: | 3048-6513 |
| Volume & Issue: | Volume: 3, Issue: 3 |
| Pages: | 413-418 |
| Original DOI (if any): | 10.5281/zenodo.18844165 |
| Repository DOI: | |
| Abstract: | प्रस्तुत शोधनिबंधात 21व्या शतकातील आधुनिक जीवनशैली आणि कुटुंब–विवाह संस्थेतील बदल आणि या अनुषंगाने होत असलेल्या परिवर्तनाची चिकित्सा याचे अध्ययन करण्यात आले आहे. आधुनिक जीवनशैलीमुळे भारतीय समाजात कुटुंब व विवाह या मूलभूत सामाजिक संस्थांमध्ये लक्षणीय बदल घडून आले आहेत. औद्योगिकीकरण, शहरीकरण, शिक्षणाचा प्रसार, महिलांचे आर्थिक स्वावलंबन, जागतिकीकरण तसेच माहिती–तंत्रज्ञानाच्या प्रभावामुळे पारंपरिक संयुक्त कुटुंब पद्धतीऐवजी विभक्त व एकल कुटुंबांची संख्या वाढत आहे. कुटुंबातील भूमिका व नातेसंबंध अधिक समतावादी व लवचिक होत असून निर्णयप्रक्रियेत स्त्री-पुरुष समानतेला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. विवाह संस्थेतही बदल दिसून येत असून विवाहाचे वय वाढणे, प्रेमविवाहांचे प्रमाण वाढणे, घटस्फोट व सहजीवनासारख्या नव्या प्रवृत्ती उदयास येत आहेत. या बदलांचे काही सकारात्मक परिणाम जसे वैयक्तिक स्वातंत्र्य, भावनिक सुसंगती व समानतेची जाणीव तर काही नकारात्मक परिणाम जसे कुटुंबीय ऐक्याचा ऱ्हास, वृद्ध व बालसंरक्षणाचे प्रश्न आणि मानसिक ताणतणाव समोर येत आहेत. या संशोधनाचा उद्देश आधुनिक जीवनशैलीचा कुटुंब–विवाह संस्थांवर होणारा एकूण परिणाम अभ्यासून परंपरा व आधुनिकता यांतील संतुलन अधोरेखित करणे हा आहे. |
| Keywords: | आधुनिक जीवनशैली, कुटुंब संस्था, विवाह संस्था, सामाजिक बदल, संयुक्त कुटुंब, विभक्त कुटुंब, घटस्फोट, सहजीवन, स्त्री-पुरुष समानता, भारतीय समाज |
| | Download |
